Yazar: @atilayberber
Şirketler arası veri alışverişi hâlâ çoğu yerde aynı görünüyor: Tedarikçi her gece bir CSV üretiyor, SFTP’ye bırakıyor, karşı taraf onu indirip kendi ambarına yüklüyor. Kolon adları değişince pipeline kırılıyor. “Bu alandaki tutar KDV dahil mi?” sorusunun cevabı ise ayrı bir e-postada, ayrı bir Excel’de ya da hiçbir yerde.
Microsoft bu hafta Fabric’te IQ Share‘i önizlemeye açtı. Fikir basit: Veriyi kopyalamadan, anlamıyla birlikte, başka bir şirketin Fabric kiracısına paylaşmak.
Kısaca
- IQ Share ile bir Lakehouse, Warehouse ya da Mirrored item’ı bütünüyle başka bir Fabric kiracısındaki alıcıya paylaşabiliyorsunuz.
- Sıfır kopya: Veri üreticinin kiracısında kalıyor; alıcı tarafta salt okunur kısayollar (shortcut) oluşuyor.
- Lakehouse paylaşımlarında Markdown dosyalarıyla iş tanımlarını ve kullanım notlarını veriyle birlikte gönderebiliyorsunuz.
- Üretici alıcıları görebiliyor, son kullanma tarihi koyabiliyor, erişimi iptal edebiliyor; tüm paylaşımlar OneLake Catalog’dan izleniyor.
- Alıcı için üreticinin kiracısında misafir kimliği açmak gerekmiyor.
- Durum: önizleme.
Neyi çözüyor?
Microsoft’un duyurusu iki sorunu birlikte hedefliyor:
- Taşıma sorunu. Her paylaşım için yeni bir pipeline, yeni bir kopya ve iki tarafta ayrı erişim yönetimi.
- Anlam sorunu. Veri gelse bile tanımlar, varsayımlar ve kullanım rehberi ayrı yollardan geliyor; alıcı ekip bağlamı yeniden kurmak zorunda kalıyor.
İkinci madde bence asıl yenilik. Fabric’te kiracılar arası veri paylaşımı aslında yeni değil: External data sharing bir süredir tablo ya da dosya düzeyinde paylaşım sunuyordu. IQ Share bunu üç yönde genişletiyor: tüm öğeyi paylaşmak, paylaşımın yaşam döngüsünü yönetmek ve veriyle birlikte bağlamı taşımak.
Nasıl çalışıyor?
Akış üretici ve tüketici tarafında ayrı ayrı ilerliyor.
Üretici tarafı:
- Çalışma alanında New item › Share (Preview) seçilir.
- Paylaşıma ad verilir, Lakehouse ya da Warehouse seçilir.
- Alıcılar eklenir, isteğe bağlı bir son kullanma tarihi girilir.
- Paylaşım oluşturulur ve üretilen davet URL’si alıcılara gönderilir.
Tüketici tarafı:
- Alıcı davet linkini açar; üreticinin kiracı bilgisini, paylaşılan içeriği ve son kullanma tarihini görür.
- Bir hedef çalışma alanı seçip Accept and create item der.
- Fabric iki öğe oluşturur: paylaşım ilişkisini ve durumunu gösteren bir Share Subscription Item ve her kaynak öğe için, veriye kısayollar içeren salt okunur bir Mirrored OneLake Item.
Paylaşılan öğeye sonradan eklenen ya da silinen tablolar tüketici tarafına otomatik yansıyor. Bütün bir öğeyi ekleyip çıkardığınızda ise tüketicinin Share Subscription’ı yenilemesi gerekiyor.
Ön koşullar
- Üretici kiracı: Fabric yöneticisi Enable Share Item (Preview) ve External data sharing kiracı ayarlarını açmalı.
- Tüketici kiracı: Yönetici Enable Share Subscription Item (Preview) ayarını açmalı.
- Üretici, kaynak öğe üzerinde Read ve Reshare yetkisine sahip olmalı.
- Kabul eden kullanıcı, hedef çalışma alanında en az Contributor olmalı ve paylaşıma eklenen kimlikle oturum açmalı.
Tüketici tarafında bugün ne yapılabiliyor?
Paylaşılan veriyi SQL endpoint üzerinden doğrudan sorgulayabiliyorsunuz. Ama önizlemede önemli bir sınır var: Spark notebook’ları, semantic model’ler, data agent’lar ve ontolojiler henüz Mirrored OneLake Item’ı doğrudan kullanamıyor. Bunlar için araya bir Lakehouse ve kısayollar koymak gerekiyor.
Pratik karşılığı: Paylaşılan veriyi Power BI’da kullanmak istiyorsanız kendi kiracınızda bir lakehouse açıp oradan kısayollarla bağlanacaksınız. Direct Lake senaryosunu Direct Lake yazımda anlatmıştım; mantık aynı.
Bağlam dosyaları: küçük ama önemli bir detay
Lakehouse paylaşımlarında Files bölümüne koyduğunuz Markdown dosyaları veriyle birlikte gidiyor. Bunlar kolonların ne anlama geldiğini, hesap kurallarını ya da “bu tabloyu şu tabloyla şu anahtarla birleştirin” türü yönergeleri taşıyabiliyor.
Neden önemli? Çünkü alıcı taraf bu veriyi giderek daha çok bir yapay zekâ ajanına ya da data agent’a besleyecek. Ajanın veriyi doğru yorumlaması, tablo adlarından çok bu tanımlara bağlı. Copilot Kötü Veri Modelini Kurtarmaz yazımda anlattığım sorun burada da geçerli: Bağlamsız veri, ikna edici ama yanlış cevap üretir.
Kim kullanacak?
Microsoft’un örnek senaryoları:
- Tedarikçi ve üretici işbirliği: Üretici, tedarikçinin stok verisini kendi üretim verisiyle birlikte analiz ediyor.
- Veri sağlayıcılar: Bir veri ürününü, tanımlarıyla birlikte müşterilerin kendi kiracılarına dağıtmak. TomTom, S&P Global, EY gibi iş ortaklarının entegrasyonlarının yakında OneLake Catalog’da görüneceği duyuruldu.
- Süreli finansal analiz: Dış danışman ekibe belirli bir süre için onaylı bir lakehouse açmak; süre bitince erişim kendiliğinden kapanıyor.
- Araştırma işbirliği: Bir araştırma lakehouse’unu veri sözlüğüyle birlikte başka bir kuruma açmak.
Güvenlik ve yönetişim: dikkat edilecekler
Microsoft’un kendi uyarıları:
- Tüm öğe paylaşılıyor, gelecekteki tablolar dahil. Bugün öğede ne olduğuna değil, yarın ne ekleneceğine de bakın. Paylaşım için ayrı, küratörlü bir lakehouse en temiz yol.
- Yaşam döngüsü planlayın. İptal, son kullanma, paylaşımın silinmesi ya da paylaşımı oluşturan kişinin kaynak erişimini kaybetmesi tüketici tarafını ve ona bağlı her şeyi kesebilir. Sahipliği belgeleyin, uçtan uca akışı üretim dışı veriyle test edin.
Bir not daha: Microsoft Learn, mevcut External data sharing için üreticinin hassasiyet etiketleri ve DLP gibi yönetişim kurallarının tüketici kiracıda uygulanmadığını, tüketicinin veriye kendi kiracısında istediği kişiye erişim verebileceğini yazıyor. IQ Share’in bu konuda farklı davranıp davranmadığını duyuru netleştirmiyor. Hassas veri paylaşmadan önce bunu kendi ortamınızda doğrulayın; ben güvenli tarafta kalıp “tüketici kiracıya geçen veri, oranın kurallarına tabidir” varsayımıyla ilerlerdim.
Benim notum: SFTP bitiyor mu?
Hemen değil. IQ Share’in çalışması için iki tarafın da Fabric kullanması gerekiyor. Tedarikçilerinizin çoğu Fabric kullanmıyorsa CSV ve SFTP bir süre daha hayatınızda.
Ama yön önemli. Şirketler arası veri paylaşımı “dosya göndermek” olmaktan çıkıp “erişim vermek” olmaya kayıyor. Bu da sorumluluğu değiştiriyor: Artık mesele dosyanın doğru gitmesi değil, erişimin doğru verilmesi ve zamanında kapatılması. Bu, veri ekiplerinden çok yönetişim ekiplerinin gündemine girecek bir konu.
Bence en büyük kazanım teknik değil: tanımların veriyle birlikte gitmesi. “Bu kolon ne demek?” sorusu için yazılan e-postaların sayısı, şirketler arası veri projelerinin gerçek maliyetidir.
Nereden başlamalı?
- Bugün dışarıdan aldığınız ya da dışarıya gönderdiğiniz veri akışlarını listeleyin. Karşı tarafta Fabric var mı?
- Fabric kullanan bir iş ortağıyla, üretim dışı verilerle küçük bir pilot planlayın.
- Paylaşım için ayrı, küratörlü bir lakehouse oluşturun; içine bir veri sözlüğü Markdown dosyası koyun.
- Son kullanma tarihi ve iptal akışını uçtan uca test edin.
- Yönetişim ekibinizle tüketici tarafındaki kuralları netleştirin.
Siz bugün iş ortaklarınızla veriyi nasıl paylaşıyorsunuz: SFTP, e-posta, API, yoksa başka bir yol mu? LinkedIn’de yazın.
